399D Đặng Thúc Vịnh, Xã Đông Thạnh, H. Hóc Môn, TPHCM
Khảo sát & tư vấn

Ống thép mạ kẽm cho hệ thống PCCC: yêu cầu, quy cách, độ dày

Câu hỏi hay gặp khi báo giá hệ thống chữa cháy là “ống PCCC phải mạ kẽm, đúng không?”. Đọc trực tiếp TCVN 7336:2021 thì không có điều khoản nào trong mục đường ống (5.5) bắt buộc ống sprinkler dùng nước phải mạ kẽm. Từ “mạ kẽm” chỉ xuất hiện ở điều 6.3.1.11, dành cho hệ thống chữa cháy bằng bọt bội số nở cao. Phần còn lại là sơn đỏ, độ dốc, khoảng cách đai giữ và áp suất thử mà bạn cần biết trước khi chốt quy cách ống thép mạ kẽm PCCC.

Tóm tắt nhanh

  • Điều 5.5.1 TCVN 7336:2021 chỉ nói đường ống hệ thống chữa cháy tự động có thể bằng kim loại, nhựa hoặc kim loại nhựa “phù hợp với yêu cầu quy định hiện hành”; không ấn định ống đen hay ống mạ kẽm, không ấn định độ dày.
  • Điều 6.3.1.11 yêu cầu “đường ống phải là ống thép mạ kẽm” cho hệ thống chữa cháy bằng bọt bội số nở cao.
  • Áp suất trong đường ống chính và phân phối không được vượt 1 MPa (5.5.12); ống phải chịu áp suất thử Pth = 1,25 Plv.max (5.5.13), tức 1,25 MPa khi làm việc ở 1 MPa.
  • Đường ống phải dốc tối thiểu 1% với ống nhỏ hơn DN50 và 0,5% với ống từ DN50 (5.5.11); đai giữ cách nhau không quá 4 m với ống đến DN50 và không quá 6 m với ống lớn hơn (5.5.21).
  • Ống sprinkler dạng ướt sơn màu đỏ và đánh số “1” (5.5.15). Lớp sơn đỏ đi trên bề mặt ống, dù đen hay mạ kẽm.

TCVN 7336:2021 nói gì về đường ống

Bảng sau tóm tắt các điều khoản về đường ống trong bản PDF TCVN 7336:2021 (xuất bản lần 2) mà chúng tôi đã đọc. Văn bản áp dụng cho hệ thống sprinkler, drencher và hệ thống bọt, nên mọi con số dưới đây gắn với hệ thống thiết kế theo tiêu chuẩn này.

Điều Nội dung Ý nghĩa khi chọn ống
5.5.1 Đường ống có thể bằng kim loại, nhựa hoặc kim loại nhựa, phù hợp yêu cầu quy định hiện hành Tiêu chuẩn không chốt ống đen hay ống mạ kẽm; hồ sơ thiết kế được duyệt quyết định
5.5.2 Ống kim loại đặt trên trần treo không tháo rời, trong khu vực kín: chỉ được nối bằng hàn Mối hàn làm hỏng lớp kẽm tại chỗ hàn, cần xử lý lớp bảo vệ sau khi hàn
5.5.11 Dốc về phía bộ điều khiển hoặc thiết bị thoát nước: tối thiểu 1% với ống nhỏ hơn DN50, 0,5% với ống từ DN50 Quy định độ dốc đo bằng mm trên mét, kiểm tra được bằng thước thủy
5.5.12 Ngăn áp lực trong đường ống chính và phân phối vượt 1 MPa Mốc 1 MPa làm cơ sở tính độ dày yêu cầu về áp suất
5.5.13 Đường ống chịu được áp suất thử Pth = 1,25 Plv.max Thử 1,25 MPa nếu áp suất làm việc tối đa là 1 MPa
5.5.15 Ống Sprinkler dạng ướt: màu đỏ và đánh số “1”; ống khí hệ khô: đỏ, số “2”; Drencher: đỏ, số “3”; bọt: đỏ, số “4” Sơn đỏ theo chức năng, kèm số ký hiệu dọc mạng ống (5.5.16)
5.5.18 Khoảng cách giữa đường ống và tường nhà không nhỏ hơn 2 cm Cần tính khi bố trí giá đỡ sát tường
5.5.21 Đai giữ ống đến DN50: cách nhau không quá 4 m; ống lớn hơn DN50: không quá 6 m Quyết định khoảng cách treo, xem tính độ võng bên dưới
5.5.22 Từ đai giữ đến đầu phun cuối: không quá 0,9 m với ống phân phối DN25 trở xuống; không quá 1,2 m với ống lớn hơn DN25 Giới hạn nhánh cụt dài không có gối đỡ
6.3.1.11 Hệ thống bọt bội số nở cao: đường ống phải là ống thép mạ kẽm Đây là điều khoản duy nhất trong văn bản yêu cầu ống mạ kẽm

Về tiêu chuẩn sản phẩm, thư kỹ thuật của Wheatland Tube cho biết ASTM A795 là tiêu chuẩn ống thép đen và mạ kẽm nhúng nóng (hàn và đúc) dùng cho phòng cháy chữa cháy, và cả A53, A135, A795 đều được NFPA 13 ghi nhận là ống phù hợp cho hệ thống sprinkler. Trong đó A53 bắt buộc thử thủy tĩnh, còn A795 và A135 cho phép thay bằng thử không phá hủy. Vì vậy, ống ghi A53 và ống ghi A795 không có cùng cách chứng minh khả năng chịu áp.

Hồ sơ thẩm duyệt PCCC của từng công trình có thể yêu cầu cụ thể hơn tiêu chuẩn chung, ví dụ ghi tiêu chuẩn ống (ASTM A53, ASTM A795, BS EN 10255) hoặc ghi mạ kẽm cho một số khu vực. Cách an toàn là lấy đúng ghi chú vật tư trong bản vẽ đã duyệt, rồi mới quy ra quy cách mua.

Ống đen sơn đỏ hay ống thép mạ kẽm PCCC: chọn theo điều kiện nào

Vì tiêu chuẩn không chốt vật liệu bề mặt, việc chọn nằm ở điều kiện công trình và hồ sơ thiết kế. Bảng dưới là hướng dẫn quyết định thực dụng, không phải quy định của TCVN 7336:2021:

Điều kiện Hướng chọn thường gặp Điểm cần kiểm tra
Bản vẽ đã duyệt ghi rõ ống mạ kẽm Mạ kẽm Đúng loại mạ ghi trên bản vẽ: nhúng nóng hay ống từ tôn mạ kẽm
Bản vẽ ghi ống thép ASTM A53 hoặc A795, không ghi mạ Đen sơn đỏ hoặc mạ kẽm, hỏi người thiết kế A53 bao gồm cả ống đen và mạ kẽm nhúng nóng theo trang tiêu chuẩn của ASTM
Đường ống lộ ngoài trời hoặc khu ẩm Ưu tiên lớp bảo vệ dày: mạ kẽm nhúng nóng hoặc sơn bảo vệ nhiều lớp Điều kiện môi trường ghi trong thuyết minh
Hệ sprinkler khô, đường ống chứa khí rồi nước Cân nhắc mạ kẽm vì có độ ẩm đọng Thiết kế dốc và xả nước theo 5.5.10 và 5.5.11
Hệ bọt bội số nở cao Bắt buộc ống thép mạ kẽm Điều 6.3.1.11 TCVN 7336:2021

Về loại mạ, các trang giá của website phân biệt ba nhóm: ống đen, ống mạ kẽm làm từ tôn mạ sẵn (lớp kẽm mỏng, đường hàn và mép cắt trơ thép) và ống mạ kẽm nhúng nóng (nhúng cả ống thành phẩm, kẽm phủ cả trong lẫn ngoài). Với đường ống PCCC thường bị cắt, ren hoặc hàn tại công trình, vị trí cắt và hàn luôn mất lớp kẽm cục bộ. Cách làm thông dụng là phủ lại bằng sơn giàu kẽm, theo thực hành xử lý lớp mạ hư của ASTM A780; hãy xác nhận vật liệu và quy trình với đơn vị thi công. Tuổi thọ lớp kẽm theo môi trường được tính ở bài tuổi thọ ống thép mạ kẽm nhúng nóng. Chi tiết về hai nhóm kẽm xem bài mạ kẽm nhúng nóng và mạ kẽm điện phân và trang thép ống mạ kẽm nhúng nóng.

Quy cách ống thép mạ kẽm PCCC theo DN: đường kính ngoài, độ dày và khối lượng

TCVN 7336:2021 không có bảng độ dày tối thiểu cho ống sprinkler. Phụ lục B (tính toán thủy lực) có Bảng B.2 liệt kê đặc tính thủy lực của “đường ống thép dẫn khí và nước” theo DN, kèm đường kính ngoài và độ dày dùng làm cơ sở tính. Bảng dưới lấy các giá trị đó (chú ý đây là số liệu dùng để tính thủy lực, không phải quy định độ dày bắt buộc), tính thêm đường kính trong, khối lượng bằng công thức (D – t) x t x 0,02466 và đối chiếu với bảng quy cách của website:

DN Đường kính ngoài (mm) Độ dày (mm) Đường kính trong (mm) Khối lượng (kg/m) Cây 6 m (kg) Có trong bảng quy cách của website?
DN15 21,3 2,5 16,3 1,16 7,0 21,2 x 2,5: có
DN20 26,8 2,5 21,8 1,50 9,0 26,65 x 2,5: có
DN25 33,5 2,8 27,9 2,12 12,7 33,5 x 2,8: có
DN32 42,3 2,8 36,7 2,73 16,4 42,2 x 2,8: có
DN40 48,0 3,0 42,0 3,33 20,0 48,1 x 3,0: có
DN50 60,0 3,0 54,0 4,22 25,3 59,9 x 3,0: có
DN65 75,5 3,2 69,1 5,71 34,2 75,6 x 3,2: có
DN80 88,5 3,5 81,5 7,34 44,0 88,3 x 3,5: không có (có 3,2 và 3,6)
DN90 101,0 3,5 94,0 8,42 50,5 cỡ 101,6 chỉ có tên gọi, chưa đối chiếu được độ dày
DN100 114,0 4,0 106,0 10,85 65,1 113,5 x 4,0: có
DN125 140,0 4,0 132,0 13,42 80,5 141,3 x 3,96: có (gần 4,0)
DN150 165,0 4,0 157,0 15,88 95,3 168,3 x 3,96: có (gần 4,0)

Cột cuối cho thấy phần lớn cặp đường kính ngoài và độ dày của Bảng B.2 có dòng tương ứng trong bảng giá ống thép mạ kẽm của website (bảng đó dùng cỡ 59,9 hay 113,5 thay vì 60 hay 114; chênh lệch nhỏ). Riêng DN80 dày 3,5 mm không có dòng đúng như vậy. Với cỡ này, đừng tự đổi sang 3,2 mm vì mỏng hơn bảng; hãy hỏi người thiết kế xem 3,6 mm có được chấp nhận hay không.

Về độ dày thực tế, đối chiếu thêm với hạng trung và nặng của EN 10255 và SCH của ASME ở bài tiêu chuẩn ống thép BS 1387, ASTM A53, JIS G3444, TCVN 3783 và bảng quy đổi phi, DN, inch, SCH.

Ba phép tính kiểm tra nhanh trước khi duyệt ống

1. Ống mỏng có đủ chịu 1,25 MPa không

Điều 5.5.13 yêu cầu chịu áp suất thử 1,25 Plv.max, tức tối đa 1,25 MPa khi áp suất làm việc tối đa là 1 MPa. Theo công thức độ dày áp suất kiểu B31.3 với ứng suất cho phép 138 MPa của thép carbon cấp B, hệ số mối hàn 0,85 và Y = 0,4, ống DN50 chỉ cần khoảng 0,3 mm để chịu 1,25 MPa. Trong khi đó áp suất thử thủy tĩnh tại nhà máy theo A53 của ống DN50 SCH 40 cấp B bị chặn ở 2.500 psi (khoảng 172 bar, tức 17,2 MPa) theo mô tả của Wheatland Tube. Hiểu đúng: áp suất không phải lý do để chọn ống dày. Độ dày được quyết định bởi tiện ren, hàn, ăn mòn và độ cứng khi treo.

2. Lưu lượng tối đa theo giới hạn vận tốc

Phụ lục B của tiêu chuẩn nêu vận tốc nước trong ống không được vượt quá 10 m/s khi xác định đường kính ống (B.2.4). Bảng dưới tính lưu lượng tại 10 m/s bằng đường kính tính toán trong Bảng B.1, rồi so với đường kính trong hình học:

DN Đường kính tính toán, Bảng B.1 (mm) Đường kính trong theo Bảng B.2 (mm) Lưu lượng tại 10 m/s
DN20 20,25 21,8 3,2 l/s (12 m3/h)
DN25 26,00 27,9 5,3 l/s (19 m3/h)
DN32 34,75 36,7 9,5 l/s (34 m3/h)
DN40 40,00 42,0 12,6 l/s (45 m3/h)
DN50 52,00 54,0 21,2 l/s (76 m3/h)
DN80 79,50 81,5 49,6 l/s (179 m3/h)
DN100 105,00 106,0 86,6 l/s (312 m3/h)
DN125 130,00 132,0 132,7 l/s (478 m3/h)
DN150 155,00 157,0 188,7 l/s (679 m3/h)

Đường kính tính toán nhỏ hơn đường kính trong hình học từ 1 đến 2 mm, tức tiêu chuẩn tính thiên về an toàn. Nếu người bán đổi sang ống dày hơn (lòng ống nhỏ đi), lưu lượng tại vận tốc giới hạn giảm theo bình phương đường kính trong, nên phải kiểm lại tính toán thủy lực của hồ sơ.

3. Độ võng giữa hai đai giữ ở khoảng cách tối đa

Điều 5.5.21 cho phép khoảng cách đai tới 4 m (đến DN50) và 6 m (lớn hơn DN50). Tính độ võng giữa hai gối đơn giản của ống đầy nước theo δ = 5wL⁴/(384EI), với E = 200 GPa, chỉ tính tải bản thân ống và nước, không tính đầu phun, van, tải khác:

DN Khoảng cách đai Khối lượng ống (kg/m) Nước trong ống (kg/m) Tổng (kg/m) Độ võng giữa nhịp
DN25 4 m 2,12 0,61 2,73 13,9 mm (L/287)
DN32 4 m 2,73 1,06 3,79 9,1 mm (L/440)
DN40 4 m 3,33 1,39 4,71 7,1 mm (L/560)
DN50 4 m 4,22 2,29 6,51 4,9 mm (L/823)
DN80 6 m 7,34 5,22 12,55 12,3 mm (L/488)
DN100 6 m 10,85 8,82 19,68 7,8 mm (L/771)
DN150 6 m 15,88 19,36 35,24 4,4 mm (L/1349)

Ống DN25 đến DN32 ở khoảng cách đai tối đa 4 m võng nhiều hơn rõ rệt so với DN50 cùng khoảng cách. Điều này không vi phạm tiêu chuẩn, nhưng với ống nhánh có đầu phun, bố trí đai dày hơn mức tối đa thường cho kết quả ổn định hơn. Quyết định cuối cùng thuộc người thiết kế.

Sai lầm hay gặp khi mua ống thép mạ kẽm cho PCCC

  • Dẫn tiêu chuẩn cũ. Một số trang bán hàng vẫn viện dẫn TCVN 7336:2003, trong khi bản hiện hành là TCVN 7336:2021 (xuất bản lần 2). Hãy ghi bản 2021 trong yêu cầu kỹ thuật.
  • Khoảng độ dày không gắn DN. Câu kiểu “dày 2,0 đến 6,0 mm” vô nghĩa nếu không đi kèm cỡ ống. Bảng ở trên cho độ dày theo từng DN; hãy yêu cầu bảng quy cách tương tự từ nhà cung cấp.
  • Nói chung chung về thử áp. Có tài liệu ghi thử 1,5 lần áp suất làm việc mà không dẫn nguồn, trong khi điều 5.5.13 của TCVN 7336:2021 ghi 1,25 Plv.max. Với hồ sơ cụ thể, hãy lấy số trong thuyết minh đã duyệt.
  • Lẫn ống kết cấu mỏng với ống dẫn. Ống mạ kẽm dày 1,2 đến 2,0 mm bán cho khung, hàng rào chưa chắc đủ để ren hoặc tạo rãnh. Hãy yêu cầu chứng chỉ ghi tiêu chuẩn ống dẫn như ASTM A53 hoặc BS EN 10255.
  • Không kiểm lại độ dày thật. Đo độ dày bằng thước kẹp ở đầu ống, tránh đường hàn; so với bảng và chú ý dung sai thành ống theo tiêu chuẩn sản xuất.
  • Sơn đỏ trực tiếp lên ống mạ kẽm không chuẩn bị bề mặt. Lớp sơn bám kém trên kẽm trơn nếu không xử lý bề mặt hoặc dùng sơn lót phù hợp; hỏi nhà cung cấp sơn.

Checklist nghiệm thu ống PCCC khi nhận hàng

  1. Đối chiếu bản vẽ đã duyệt: DN, độ dày, loại mạ, tiêu chuẩn.
  2. Xem chứng chỉ chất lượng của lô: tiêu chuẩn, số mẻ, kết quả thử áp hoặc thử kín.
  3. Đo đường kính ngoài và độ dày ba điểm ở đầu ống.
  4. Kiểm tra bề mặt: lớp kẽm liên tục, không rộp, không bong; đường hàn có lớp bảo vệ theo loại ống.
  5. Cân vài cây, so với khối lượng lý thuyết trong bảng.
  6. Ghi biên bản số cây, số bó, tem; lưu chứng chỉ vào hồ sơ nghiệm thu.

Câu hỏi thường gặp

Ống PCCC bắt buộc phải mạ kẽm không?

Trong TCVN 7336:2021, chỉ có hệ thống chữa cháy bằng bọt bội số nở cao được yêu cầu rõ ràng là ống thép mạ kẽm (điều 6.3.1.11). Với sprinkler nước, điều 5.5.1 để mở loại vật liệu. Bản vẽ thiết kế đã được thẩm duyệt là căn cứ cuối cùng, nên hãy đọc ghi chú vật tư trong đó.

Ống PCCC phải sơn màu gì?

Theo điều 5.5.15, ống sprinkler dạng ướt và ống sprinkler drencher sơn màu đỏ kèm số “1”; ống khí hệ khô đỏ số “2”; ống drencher và ống khô đỏ số “3”; ống chỉ chứa chất tạo bọt đỏ số “4”. Điều 5.5.17 quy định biển chỉ hướng và số ký hiệu màu trắng.

Ống mạ kẽm PCCC dày bao nhiêu?

TCVN 7336:2021 không có bảng độ dày tối thiểu. Phụ lục B dùng, ví dụ, DN50 đường kính ngoài 60 mm dày 3,0 mm và DN100 đường kính ngoài 114 mm dày 4,0 mm khi tính thủy lực. Độ dày bắt buộc của công trình ghi trong hồ sơ đã duyệt hoặc tiêu chuẩn sản phẩm bạn chọn.

Áp suất thử đường ống PCCC là bao nhiêu?

Điều 5.5.13 quy định đường ống phải chịu được áp suất thử Pth = 1,25 Plv.max. Nếu áp suất làm việc tối đa của hệ là 1 MPa (mức không được vượt theo 5.5.12), áp suất thử là 1,25 MPa. Thời gian giữ áp và quy trình thử cần lấy theo hồ sơ thi công đã duyệt.

Có thể dùng ống thép đen thay ống mạ kẽm trong PCCC không?

Tiêu chuẩn không cấm với sprinkler nước (về hai loại ống, xem thêm ống thép đen dùng làm gì), nhưng phải được thiết kế cho phép và sơn bảo vệ đúng. Trang ống thép đen của website mô tả đường ống chữa cháy sơn đỏ là ứng dụng quen thuộc. Với hệ bọt bội số nở cao thì không được, vì điều 6.3.1.11 yêu cầu ống mạ kẽm.

Cần báo giá nhanh? Gọi/Zalo 0967 483 714 – gửi quy cách và khối lượng, Cường Phát Steel báo giá theo đơn hàng.

Nguồn tham khảo

Ghi chú về mức độ chắc chắn: các điều khoản của TCVN 7336:2021 được trích từ bản PDF công khai do bên thứ ba đăng, chưa đối chiếu với bản phát hành chính thức của cơ quan công bố; hãy kiểm tra lại số điều khoản trước khi viện dẫn trong hồ sơ. Chúng tôi chưa có toàn văn các tiêu chuẩn khác có liên quan (TCVN 3890:2023, QCVN 06:2022/BXD, NFPA 13), nên bài không nêu yêu cầu từ các văn bản đó. Các bảng đường kính trong, khối lượng, lưu lượng và độ võng do chúng tôi tính theo công thức với giả thiết nêu trong bài; không phải thông số bảo đảm của sản phẩm. Hồ sơ thiết kế được thẩm duyệt của công trình và ý kiến cơ quan PCCC luôn được ưu tiên.

Đánh giá
Tiết kiệm thời gianMọi vấn đề được giải quyết bằng một click chuột
Giao hàng siêu tốcGiao hàng siêu tốc trên toàn quốc đối với mọi đơn hàng
Đổi trả hàng 1-1Chịu trách nhiệm 1 đổi 1 nếu có bất kì sai sót
Quy trình đơn giảnGiải quyết nhanh chóng, dễ dàng và không rắc rối
Chat Zalo tư vấnNhắn tin báo giá nhanhGọi 0967 483 714Hotline tư vấn & báo giá