Phụ kiện mái tôn gồm vít, tôn úp nóc, diềm (flashing), máng xối và vật tư trám kín. Chúng chỉ chiếm một phần nhỏ chi phí nhưng là nơi mái dột đầu tiên: vít sai loại, diềm chồng quá ngắn hoặc máng chọn theo cảm tính. Bài này dùng tài liệu lắp đặt của Lysaght và dữ liệu bảng giá của website để đưa ra công thức chọn chiều dài vít, quy tắc bắt diềm, cách đổi lưu lượng mưa sang máng xối, và một bảng bóc phụ kiện cho mái hai dốc 7 × 12,5 m để bạn đối chiếu.
Tóm tắt nhanh
- Vít bắn tôn phải có lớp phủ theo AS 3566.1 hoặc tốt hơn, vòng đệm EPDM (không dùng neoprene) và mũi vít ăn qua xà gồ sao cho lộ ra ít nhất một ren (thấy ba ren là đạt).
- Chiều dài vít tối thiểu bằng cao sóng cộng độ dày tôn, độ dày xà gồ và ba bước ren; với xà gồ dày 1,8 mm và vít 14 ren trên inch, tôn sóng cao 21 mm cần vít dài ít nhất 28,7 mm.
- Diềm phủ lên tôn bắt vít tối thiểu 150 mm, bắt cố định cách nhau không quá 500 mm ở cả hai mép dài; rivet nhôm dùng được với tôn kẽm và tôn lạnh, còn đồng, chì và inox thì không.
- Giá máng xối theo chu vi mặt cắt nhưng sức chứa theo diện tích: trong bảng giá website, U800 giá gấp 1,83 lần U400 nhưng tiết diện lý thuyết gấp 4 lần.
- Lưu lượng nước mưa Q (l/s) = cường độ mưa (mm/giờ) × diện tích thu nước (m²) / 3.600: mái 100 m² ở mưa 200 mm/giờ cho 5,6 l/s.
- Mái hai dốc 7 × 12,5 m, dốc 20%: khoảng 520 vít chính, khoảng 120 vít khâu mí, 12,5 m úp nóc và 25 m máng xối.
Vít bắn tôn: chọn loại, chọn chiều dài
Tài liệu lắp đặt của Lysaght nêu vài quy tắc cụ thể về vít mà nhiều bài tổng hợp bỏ qua.
- Lớp phủ chống ăn mòn. Vít cần đạt AS 3566.1 hoặc tốt hơn. Tuổi thọ vít và tôn cần tương đương nhau, vì vít gỉ trước thì tôn vẫn dột.
- Vòng đệm. Dùng vòng đệm EPDM không dẫn điện. Không dùng neoprene dưới đầu vít trên tôn sơn, vì neoprene chứa muội than dẫn điện, nhất là ở môi trường ven biển.
- Cấu tạo vít. Phần ren sát đầu (top thread) ép tôn về phía vòng đệm để tăng chống thấm; đoạn dwell tránh tôn bị nâng lên khi bắn; đoạn bảo vệ thân mở rộng lỗ để lớp phủ vít khỏi trầy.
- Siết vừa tay. Chỉ siết đến khi vòng đệm ôm chặt. Siết quá làm nứt đệm hoặc móp tôn, đều gây thấm; vít phải thẳng góc với mặt tấm.
- Đọc mã vít. Ví dụ 12-14 x 50: đường kính ren số 12 (khoảng M5,5), 14 ren trên inch, dài 50 mm tính từ dưới đầu đến mũi.
Cách chọn chiều dài khi bắn vào xà gồ thép: mũi vít phải xuyên qua xà gồ và lộ ra ít nhất một ren hoàn chỉnh; nếu nhìn thấy ba ren (kể cả ren một phần) là đạt yêu cầu ăn sâu. Khi bắn qua đỉnh sóng, đoạn bảo vệ thân không được chạm tới xà gồ. Từ đó có công thức tối thiểu: chiều dài vít ≥ cao sóng + độ dày tôn + độ dày xà gồ + 3 bước ren, trong đó bước ren bằng 25,4 chia số ren trên inch (14 ren cho bước 1,81 mm, ba bước là 5,4 mm).
| Cao sóng (mm) | Vít tối thiểu, xà gồ 1,8 mm, tôn 0,45 mm (mm) | Nếu có lớp xốp hoặc tấm lót dày 16 mm (mm) |
|---|---|---|
| 21 (khoảng 9 sóng) | 28,7 | 44,7 |
| 29 (Trimdek, tương đương 5 sóng) | 36,7 | 52,7 |
| 35 (5 sóng sóng cao) | 42,7 | 58,7 |
Hãy chọn cỡ vít tiêu chuẩn lớn hơn gần nhất. Tài liệu Lysaght lưu ý khi có lớp cách nhiệt hoặc tấm lót dưới tôn phải tăng chiều dài vít; với lớp dày cần xác nhận vít phù hợp với nhà sản xuất vít. Với thép dày hơn 3 mm dùng vít mũi khoan dài hoặc khoan lỗ trước. Số vít: tài liệu Trimdek bắt 4 vít mỗi tấm tại mỗi xà gồ, đặt ở đỉnh sóng. Vít khâu mí cạnh tấm thường đặt cách nhau khoảng 900 mm. Với tôn kliplock, số đai kẹp bằng số gối đỡ nhân số tấm (Klip-lok 700) hoặc nhân số tấm cộng một (Klip-lok 406); mỗi đai bắt 2 vít (406) hoặc 3 vít (700).
Tôn úp nóc
Úp nóc che khe giao của hai mái. Công thức bóc: số mét dài úp nóc bằng chiều dài đường nóc cộng phần chồng mí giữa các cây. Số cây bằng chiều dài nóc chia (chiều dài cây trừ chồng mí), làm tròn lên. Ví dụ minh họa với giả thiết cây dài 2,0 m và chồng 0,1 m: nóc 12,5 m cần 12,5 chia 1,9 bằng 6,58, tức 7 cây, tổng 14 m dài. Chiều dài cây và độ chồng lấy theo sản phẩm bạn đặt.
Giá tham khảo trên trang tôn úp nóc niêm yết theo khổ 1,07 m, ví dụ độ dày 4,00 (hiểu là 4 dem, tức 0,40 mm) khoảng 61.000 đ, 4,50 khoảng 69.000 đ và 5,00 khoảng 76.000 đ; bảng ghi giá đã gồm thuế và vận chuyển đến chân công trình, trong khi một số trang khác của website ghi giá chưa gồm VAT, nên hãy hỏi rõ khi đặt. Giá chỉ là giá tham khảo, thay đổi theo thời điểm, liên hệ để có giá mới nhất. Với mái cách nhiệt, nên chọn úp nóc có khe thoáng để khí nóng thoát, xem tôn 3 lớp.
Diềm mái và chi tiết kín nước
Diềm (flashing) che mép mái ở đầu hồi, chân mái và chỗ giao với tường. Theo Lysaght:
- Diềm dọc phủ lên tôn bắt vít xuyên tối thiểu 150 mm; với tôn liên kết ẩn phủ vào rãnh tối thiểu 2/3 bề rộng rãnh.
- Bắt cố định ở cả hai mép dài, khoảng cách tối đa 500 mm; hạn chế phần mép hẫng không có điểm bắt.
- Mối nối chồng giữa hai đoạn diềm: bơm keo thành dải 3 mm ngang diềm, cách đầu khoảng 12 mm trước khi chồng, rồi bắt vít hoặc rivet.
- Rivet dùng để bắt diềm, phụ kiện và khâu mí: rivet nhôm kín nước đường kính 4,8 mm hoặc vít RoofZip M6-11 x 25 như tài liệu nêu.
- Không đi trên rãnh sát diềm hoặc tấm lấy sáng; đi cách ít nhất một rãnh.
Về vật liệu, bảng tương thích của tài liệu cho thấy tôn Zincalume và Colorbond tiếp xúc trực tiếp với tôn kẽm, kẽm, nhôm thì được; với đồng, chì, inox thì không. Nước chảy từ một mái đồng hoặc chì xuống mái Zincalume cũng không được chấp nhận. Vì vậy ngay cả phụ kiện nhỏ như rivet cũng phải chọn đúng: nhôm cho tôn kẽm và tôn lạnh, không dùng rivet đồng. Bảng này là của hãng Úc cho sản phẩm của họ; với hãng khác hãy hỏi nhà cung cấp. Tài liệu Lysaght nêu một trường hợp đặc biệt: mái hai dốc thấp lợp tôn chạy liền một tấm từ hiên này sang hiên kia, uốn cong nhẹ ở nóc, thì không cần úp nóc (riêng Klip-lok vẫn phải cắt sườn tại nóc và đậy nắp kim loại).
Máng xối: chọn tiết diện bằng số
Hai khái niệm đều được dùng trong bảng giá: chu vi triển khai (U300, U400, U800 là bề rộng dải tôn khai triển, 300 đến 800 mm) và tiết diện máng. Giá niêm yết tăng gần như tuyến tính theo chu vi, còn tiết diện thoát nước tăng theo bình phương kích thước. Với máng tiết diện chữ nhật hở có đáy rộng gấp đôi chiều cao (hình dạng cho diện tích lớn nhất khi chu vi khai triển cố định, tính từ b + 2h bằng bề rộng khai triển), ta có:
| Loại máng (tôn kẽm) | Đáy × cao (mm) | Tiết diện (cm²) | Giá niêm yết (đ/m) | Giá mỗi cm² (đ/m) |
|---|---|---|---|---|
| U300 | 150 × 75 | 112,5 | 190.000 | 1.689 |
| U400 | 200 × 100 | 200 | 240.000 | 1.200 |
| U500 | 250 × 125 | 312,5 | 290.000 | 928 |
| U600 | 300 × 150 | 450 | 340.000 | 756 |
| U800 | 400 × 200 | 800 | 440.000 | 550 |
Tiết diện này là tiết diện hình học tối đa, chưa trừ phần chừa mép khô và gờ gập. Bảng cho thấy U800 chỉ đắt gấp 1,83 lần U400 (440.000 so với 240.000) nhưng chứa gấp 4 lần. Nếu mái hứng nhiều nước, nên so chi phí chuyển lên một cỡ lớn với chi phí thêm phễu và ống đứng. Giá lấy theo bảng niêm yết tại trang báo giá máng xối tôn; thay đổi theo thời điểm, liên hệ để có giá mới nhất.
Tính lưu lượng cần thoát
Mỗi 1 mm mưa trên 1 m² là 1 lít, nên lưu lượng Q (l/s) = cường độ mưa i (mm/giờ) × diện tích thu nước A (m²) chia 3.600. Bảng dưới là kết quả với các diện tích thu nước thường gặp. Diện tích thu nước lớn hơn diện tích mặt bằng; Lysaght khuyên cộng khoảng 1% cho mỗi độ dốc đến 36 độ, ví dụ mái dốc 20% (11,3 độ) cộng khoảng 11%.
| Diện tích thu nước (m²) | Mưa 150 mm/giờ (l/s) | Mưa 200 mm/giờ (l/s) | Mưa 300 mm/giờ (l/s) |
|---|---|---|---|
| 25 | 1,0 | 1,4 | 2,1 |
| 50 | 2,1 | 2,8 | 4,2 |
| 100 | 4,2 | 5,6 | 8,3 |
| 200 | 8,3 | 11,1 | 16,7 |
TCVN 4474:1987 (thoát nước bên trong) tính theo cường độ q5 tính bằng l/s trên ha, tương ứng thời gian mưa 5 phút, trong công thức có hệ số K, bản trích nêu K = 2 (điều 9.3); đổi từ mm/giờ sang l/s trên ha bằng cách nhân với 2,78. Cường độ mưa thiết kế của từng địa phương lấy trong phụ lục tiêu chuẩn hoặc từ đơn vị thiết kế. Một trang pháp quy ghi tình trạng hiệu lực của tiêu chuẩn này là chưa xác định, nên hãy kiểm tra trước khi dùng cho hồ sơ.
Độ dốc máng và số ống đứng
- Độ dốc máng: tài liệu Lysaght giả thiết máng có dốc từ 1:500 trở lên; bản trích TCVN 4474:1987 (điều 9.6) ghi độ dốc tối thiểu 0,003 (khoảng 1:333) cho máng tôn bán nguyệt. Lấy giá trị lớn hơn, tức dốc hơn, để nước chảy nhanh.
- Vận tốc nước trong máng nên nằm trong khoảng 0,6 đến 4 m/s (điều 9.5 trích dẫn).
- Số ống đứng tối thiểu bằng tổng diện tích thu nước chia diện tích thu nước tối đa của mỗi ống (tra theo tiết diện máng trong tài liệu nhà sản xuất), làm tròn lên; chia sao cho diện tích mỗi ống gần bằng nhau. Bản trích TCVN 4474 yêu cầu ít nhất hai phễu thu mỗi phía dốc.
- Lysaght nêu chu kỳ lặp lại tối thiểu 20 năm cho hệ máng mái hiên; công trình có hàng hóa đắt tiền bên dưới nên tính thêm đường thoát tràn.
Hệ máng và phụ kiện máng xối bằng tôn, inox hay nhựa xem thêm ở trang máng xối tôn và phụ kiện máng xối.
Bảng bóc phụ kiện cho mái 7 × 12,5 m, dốc 20%
Cách tính tôn tấm và chiều dài dốc 3,57 m ở bài cách tính diện tích mái tôn; số hàng xà gồ lấy theo nhịp 1,0 m ở bài khoảng cách xà gồ lợp tôn.
| Hạng mục | Công thức | Kết quả |
|---|---|---|
| Tấm tôn | 2 × làm tròn lên (12,5 chia 1,0) | 26 tấm, dài 3,57 m |
| Hàng xà gồ mỗi dốc | làm tròn lên (3,57 chia 1,0) cộng 1 | 5 hàng |
| Vít chính | 26 tấm × 5 hàng × 4 vít | 520 vít, cộng dự phòng 5% khoảng 546 |
| Vít hoặc rivet khâu mí | 24 mí × (làm tròn lên (3,57 chia 0,9) cộng 1) | 24 × 5 = 120 |
| Tôn úp nóc | Chiều dài đường nóc | 12,5 m (cộng phần chồng mí) |
| Diềm đầu hồi | 2 đầu hồi × 2 dốc × 3,57 m | 14,3 m |
| Máng xối chân mái | 2 chân mái × 12,5 m | 25 m |
| Diện tích thu nước mỗi dốc | 3,5 × 12,5 × (1 cộng 0,113) | khoảng 48,7 m² |
| Lưu lượng mỗi dốc, mưa 200 mm/giờ | 200 × 48,7 chia 3.600 | khoảng 2,7 l/s |
Số vít mỗi tấm mỗi xà gồ (4) lấy theo ví dụ của Lysaght cho Trimdek; với tôn trong nước lấy theo hướng dẫn nhà máy. Hạng mục diềm, máng và úp nóc còn phụ thuộc cấu tạo thực tế của mái.
Những sai lầm hay gặp với phụ kiện mái tôn
- Dùng vít không có lớp phủ đạt chuẩn. Vít gỉ trước tôn; mái dột từ chân vít.
- Dùng đệm neoprene hoặc đệm cứng. Tài liệu khuyên EPDM, đặc biệt ở vùng ven biển.
- Mua vít theo con số quen dùng mà không tính cao sóng. Vít ngắn hơn cao sóng cộng xà gồ không ăn đủ ren.
- Siết vít quá tay. Làm nứt đệm và móp tôn.
- Dùng phụ kiện đồng, inox hay rivet sắt cho mái tôn kẽm, tôn lạnh. Tiếp xúc điện hóa gây gỉ nhanh.
- Chọn máng theo chiều dài mà bỏ qua tiết diện và diện tích thu nước. Nên tính lưu lượng bằng i × A chia 3.600 rồi hỏi bảng sức thoát của nhà sản xuất máng.
- Bắt diềm thưa. Mép diềm cách điểm bắt quá 500 mm sẽ bị gió giật bung.
Câu hỏi thường gặp
Vít bắn tôn dài bao nhiêu là đủ?
Tối thiểu bằng cao sóng cộng độ dày tôn, độ dày xà gồ và ba bước ren; ví dụ sóng 21 mm, xà gồ 1,8 mm cần ít nhất 28,7 mm, nên chọn cỡ chuẩn lớn hơn. Nếu có lớp xốp dưới tôn, cộng thêm chiều dày lớp này.
Bắn vít ở đỉnh sóng hay đáy sóng?
Với mái, bắn ở đỉnh sóng để vít cao hơn dòng nước chảy trong rãnh. Tài liệu Trimdek viết rõ để tối đa chống thấm, vít mái luôn bắn qua đỉnh sóng; bắn ở đáy chỉ cho vách.
Tôn úp nóc tính theo mét dài hay theo cây?
Báo giá thường theo mét dài. Số cây bằng chiều dài nóc chia (chiều dài cây trừ chồng mí), làm tròn lên; hỏi nhà cung cấp chiều dài cây và độ chồng của loại bạn đặt.
Máng xối U400 hay U600 cho mái 100 m²?
Với mái thu nước 100 m² ở mưa 200 mm/giờ, lưu lượng khoảng 5,6 l/s. Hãy hỏi nhà sản xuất sức thoát của U400 và U600 ở độ dốc máng bạn dùng, rồi chọn cỡ đủ; nếu sát giới hạn, chọn cỡ lớn hơn hoặc tăng số ống đứng.
Rivet nào dùng cho diềm tôn kẽm?
Rivet nhôm kín nước, đường kính 4,8 mm theo tài liệu Lysaght, hoặc vít RoofZip có đệm. Tránh rivet đồng hoặc inox.
Cần báo giá nhanh? Gọi/Zalo 0967 483 714 – gửi kích thước mái, độ dốc và loại tôn, Cường Phát Steel bóc phụ kiện và báo giá theo đơn hàng.
Nguồn tham khảo
- Lysaght: Roofing and Walling Installation Manual (vít, vòng đệm, số lượng vít và đai kẹp, thiết kế thoát nước mái hiên, diềm, tương thích vật liệu)
- Lysaght: Trimdek Design and Installation Guide (bắt vít qua đỉnh sóng, 4 vít mỗi tấm mỗi xà gồ, tôn nhô vào máng)
- TCVN 4474:1987 Thoát nước bên trong, Tiêu chuẩn thiết kế (bản đăng lại; mục 9 thoát nước mưa trên mái)
Ghi chú về mức độ chắc chắn: các quy tắc về vít, diềm, tương thích vật liệu và thiết kế máng lấy từ tài liệu của Lysaght (Úc), theo tiêu chuẩn và điều kiện của nước này; chỉ để tham chiếu cho công trình trong nước. Bản đăng lại TCVN 4474:1987 bị mất công thức tính lưu lượng, nên phần đó chỉ nêu ký hiệu, đơn vị và các điều khoản đọc được; công thức Q = i × A chia 3.600 là quy đổi đơn vị trực tiếp. Tiết diện máng là tiết diện hình học tối đa của tiết diện chữ nhật tối ưu, chưa trừ phần chừa mép khô. Giá chỉ là giá tham khảo theo bảng niêm yết trên website, thay đổi theo thời điểm; bảng úp nóc ghi giá đã gồm thuế và vận chuyển trong khi các trang tôn khác ghi chưa gồm, cần hỏi lại khi đặt hàng.

Mr. Đức – Tôi là sale và kiêm quản trị nội dung website CÔNG TY CP ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƯỜNG PHÁT CONSTRUCTION. Mã Số Thuế: 0315429498. Rất hân hạnh được hỗ trợ Anh/Chị. Hãy liên hệ trực tiếp với tôi qua số hotline: 0967.483.714














YÊU CẦU BÁO GIÁ 30 PHÚT