Inox 201, 304 và 316 nhìn gần như giống nhau: cùng sáng, cùng cứng, cùng nhẵn. Khác biệt nằm ở thành phần, và thành phần quyết định inox có ố, rỗ hay gỉ trong môi trường của bạn. Bài này đưa bảng thành phần, chỉ số so sánh khả năng chống ăn mòn rỗ tự tính, bảng chọn theo môi trường và giải thích vì sao thử nam châm không phân biệt được ba mác này.
Tóm tắt nhanh
- Khác biệt chính: 201 thay một phần niken bằng mangan và nitơ nên rẻ hơn; 304 có khoảng 18 đến 20% crom và 8 đến 10,5% niken; 316 thêm 2 đến 3% molypden.
- Chỉ số PREN (crom cộng 3,3 lần molypden): 304 khoảng 18,0 đến 20,0, 316 khoảng 22,6 đến 27,9. Molypden là thứ làm 316 chống rỗ trong môi trường có muối tốt hơn.
- Nam châm không phân biệt được 201, 304, 316. Nó chỉ tách được inox họ ferrit như 430. Chỗ uốn, dập, hàn của cả ba mác đều có thể hút nhẹ.
- Chắc nhất là đối chiếu chứng chỉ chất lượng của lô với số lô trên thân hàng, hoặc đo thành phần bằng máy phân tích hợp kim.
- Không phải chỗ nào cũng cần inox. Ngoài trời không có muối, thép mạ kẽm nhúng nóng có thể đủ và rẻ hơn.
Ba mác khác nhau ở niken, mangan và molypden
Inox 304 có thành phần khoảng 18% crom và 8% niken (nên gọi là inox 18/8), còn 201 thay bớt niken bằng mangan và nitơ, và 316 thêm molypden. Bảng dưới ghi khoảng giới hạn thành phần danh định theo các tiêu chuẩn vật liệu phổ biến cho tấm và ống inox (như ASTM A240 và A312); từng lô có thể khác một chút và tiêu chuẩn ống có giới hạn lệch nhẹ ở một số nguyên tố.
| Nguyên tố (% khối lượng) | Inox 201 | Inox 304 | Inox 316 |
|---|---|---|---|
| Crom (Cr) | 16,0 – 18,0 | 18,0 – 20,0 | 16,0 – 18,0 |
| Niken (Ni) | 3,5 – 5,5 | 8,0 – 10,5 | 10,0 – 14,0 |
| Mangan (Mn) | 5,5 – 7,5 | tối đa 2,0 | tối đa 2,0 |
| Molypden (Mo) | không quy định | không quy định | 2,0 – 3,0 |
| Nitơ (N) | tối đa 0,25 | tối đa 0,10 | tối đa 0,10 |
| Cacbon (C) | tối đa 0,15 | tối đa 0,07 – 0,08 (bản L: 0,03) | tối đa 0,07 – 0,08 (bản L: 0,03) |
| Khối lượng riêng gần đúng (kg/m³) | ≈ 7.800 | ≈ 7.930 | ≈ 7.980 |
Mấy điều cần nhớ từ bảng. Niken đắt, nên 201 với 3,5 đến 5,5% niken rẻ hơn 304; đổi lại 201 chống ăn mòn kém hơn. Cacbon thấp (bản 304L, 316L) giảm nguy cơ vùng hàn bị ăn mòn dọc biên hạt, vì vậy chi tiết hàn dày hoặc làm việc trong môi trường ăn mòn mạnh thường chỉ định bản L. Khối lượng riêng cả ba mác chỉ chênh vài phần trăm, nên cân hàng không phân biệt được mác (xem bài tính khối lượng ống và hộp inox 304).
PREN: 316 hơn 304 bao nhiêu về chống rỗ
PREN là chỉ số so sánh khả năng chống ăn mòn rỗ (những lỗ nhỏ do muối clorua): PREN = %Cr + 3,3 × %Mo + 16 × %N. Bảng dưới tính từ khoảng thành phần ở trên, bỏ phần nitơ cho đơn giản:
| Mác | Crom | Molypden | PREN = Cr + 3,3 × Mo (bỏ phần nitơ) |
|---|---|---|---|
| Inox 304 | 18,0 – 20,0 | 0 | 18,0 – 20,0 |
| Inox 316 | 16,0 – 18,0 | 2,0 – 3,0 | 22,6 – 27,9 |
Mức thấp nhất của 316 đã cao hơn mức cao nhất của 304. Đây là lý do 316 được chọn gần biển, hồ bơi và nơi có muối. PREN chỉ là chỉ số tương đối, không đổi ra số năm sử dụng. Bài không áp PREN cho 201: nhiều tài liệu ghi nhận mangan cao làm khả năng chống rỗ kém đi, nên con số PREN tính từ crom cho 201 dễ lạc quan quá mức.
Thử nam châm: tách được gì, không tách được gì
Nam châm chỉ tách được inox họ ferrit (như 430, hút mạnh) ra khỏi họ austenit gồm 201, 304 và 316. Trong họ austenit, trạng thái ủ thì không hút, nhưng khi bị gia công nguội (uốn, dập, kéo ống) hoặc hàn, một phần cấu trúc đổi và mác nào cũng có thể hút nhẹ. Vì vậy “hút là 201, không hút là 304” là cách nói sai. Bảng dưới liệt kê các cách thử và giới hạn của chúng:
| Cách thử | Cho biết được gì | Không cho biết được gì |
|---|---|---|
| Nam châm | Tách inox họ ferrit như 430 (hút mạnh) khỏi họ austenit 201, 304, 316 | Không phân biệt 201, 304, 316; chỗ uốn, dập, hàn của cả ba có thể hút nhẹ |
| Dung dịch thử nhanh nhỏ lên bề mặt sạch | Gợi ý mác theo hàm lượng niken, molypden (tùy bộ thử); dùng để sàng lọc | Không thay được phân tích thành phần; kết quả phụ thuộc bề mặt và cách làm |
| Máy phân tích hợp kim cầm tay (XRF) hoặc phòng thử | Thành phần Cr, Ni, Mo, Mn thực của chính cây ống hay tấm bạn mua | Cần thiết bị và người vận hành; không đo được cacbon rõ ràng |
| Chứng chỉ chất lượng của lô và dấu in, khắc trên ống | Mác, tiêu chuẩn, số lô; đối chiếu được với thân ống | Chỉ có giá trị khi số lô trên giấy khớp số lô trên hàng |
| Nhìn màu, độ bóng, cân hàng | Không đáng tin | Khối lượng riêng ba mác chỉ chênh vài phần trăm; độ bóng do khâu đánh bóng quyết định |
Chọn mác theo môi trường
Bảng dưới là hướng dẫn chung; môi trường cụ thể (nồng độ muối, chất tẩy, nhiệt độ) cần kỹ sư vật liệu hoặc hồ sơ thiết kế xác nhận.
| Môi trường | Inox 201 | Inox 304 | Inox 316 |
|---|---|---|---|
| Trong nhà, khô, trang trí | Dùng được nếu luôn khô | Dùng tốt | Không cần thiết |
| Bếp, nhà hàng, nơi ẩm và hay lau rửa | Không nên | Thường chọn | Khi tiếp xúc nhiều muối hoặc chất tẩy |
| Ngoài trời đô thị, mưa nắng | Không nên | Thường chọn | Khi yêu cầu cao về ngoại quan lâu dài |
| Ven biển (sương muối), hồ bơi, nước muối, hóa chất chứa clorua | Không | Có thể ố, rỗ theo thời gian | Nên chọn, kèm bảo dưỡng |
| Hóa chất, y tế, thực phẩm đặc biệt | Không | Tùy hồ sơ | Hay được chỉ định (316 hoặc 316L) |
Nếu bạn… thì chọn…
- Nếu làm lan can, tay vịn, khung trang trí trong nhà khô, cần giá thấp và chấp nhận rủi ro ố khi ẩm, 201 là lựa chọn, nhưng 304 bền màu hơn khi lau rửa.
- Nếu làm bếp, bồn, đường ống nước, thiết bị thực phẩm, chọn 304; nếu hồ sơ yêu cầu rõ mác thì ghi đúng mác lên đơn hàng.
- Nếu dùng gần biển, hồ bơi, hóa chất có clorua, chọn 316 hoặc 316L và lập kế hoạch rửa sạch định kỳ.
- Nếu chỉ cần chống gỉ cho khung ngoài trời không có muối và không cần ngoại quan bóng, hãy cân nhắc thép mạ kẽm nhúng nóng trước khi mua inox; xem bài tuổi thọ ống thép mạ kẽm nhúng nóng và bài mạ kẽm nhúng nóng và mạ kẽm điện phân.
Khi nào không nên chọn inox 304 hay 316
Không chọn inox 316 chỉ vì nghĩ “đắt thì bền” nếu môi trường không có muối hay hóa chất: 304 làm đúng việc ở mức giá thấp hơn. Không dùng 304 trực tiếp với nước tẩy chứa clo hoặc axit clohydric, vì những chất này làm rỗ cả 304; đây là lỗi hay gặp ở bồn rửa và sàn bếp. Không dùng inox cho kết cấu chịu lực chỉ vì ngoại quan đẹp: khả năng chịu tải phải theo tính toán của kỹ sư, không suy từ tên mác.
Lỗi thường gặp khi mua và dùng inox
- Tin kết quả nam châm. Như trên, nó không phân biệt được 201 với 304.
- Mua theo tên, không có giấy. Đơn hàng chỉ ghi “ống inox” mà không ghi mác thì không có căn cứ khiếu nại. Hãy ghi “inox 304”, tiêu chuẩn và yêu cầu chứng chỉ theo lô.
- Giá thấp bất thường. Giá chênh nhiều so với mặt bằng của hàng 304 cùng quy cách là dấu hiệu cần kiểm tra mác, không phải món hời. Bảng giá tham khảo có trong bài bảng giá ống inox 304 Hòa Phát.
- Quên xử lý mối hàn. Mối hàn inox cần tẩy màu nhiệt và thụ động hóa; bỏ qua bước này thì vùng hàn là nơi ố, gỉ đầu tiên.
- Dùng chung dụng cụ với thép carbon. Đá mài, bàn chải sắt, kẹp thép đã dùng cho thép carbon để lại hạt sắt trên bề mặt inox, rồi những hạt này gỉ thành đốm nâu. Dùng dụng cụ riêng cho inox.
- Cho rằng inox không bao giờ gỉ. Inox là thép không gỉ trong điều kiện thông thường, không phải miễn nhiễm; muối, chất tẩy mạnh và bề mặt bẩn đều có thể gây ố, rỗ.
Kiểm tra khi nhận hàng inox
- Yêu cầu chứng chỉ chất lượng của lô, trong đó ghi mác (ví dụ 304), tiêu chuẩn, kích thước và số lô.
- Đối chiếu số lô và dấu in hoặc khắc trên ống với giấy. Hàng không dấu, không số lô thì khó truy nguyên.
- Nếu hợp đồng lớn hoặc có nghi ngờ, nhờ đo thành phần bằng máy phân tích hợp kim và ghi kết quả vào biên bản.
- Kiểm tra bề mặt: không vết gỉ nâu, không hạt đen từ dụng cụ khác, không vết trầy sâu.
- Với ống, kiểm tra thêm độ dày bằng thước kẹp; ống thành mỏng càng cần, như cách đã nêu trong bài kiểm tra độ dày ống thép khi nhận hàng.
Câu hỏi thường gặp
Inox 304 có hút nam châm không?
Ở trạng thái ủ thì gần như không hút. Sau khi uốn, dập, kéo ống hoặc hàn, 304 có thể hút nhẹ. Vì vậy hút nhẹ chưa thể kết luận hàng không phải 304.
Inox 201 có dùng ngoài trời được không?
Thường không nên. 201 chống ăn mòn kém hơn, dễ ố và gỉ khi ẩm hoặc có muối. Nếu bắt buộc, cần chọn bề mặt, độ dày và bảo dưỡng phù hợp, và hỏi hồ sơ thiết kế.
Inox 316 khác 316L ở điểm nào?
316L có hàm lượng cacbon thấp hơn (tối đa khoảng 0,03%), giảm nguy cơ ăn mòn vùng hàn. Thành phần chính còn lại tương tự 316.
Phân biệt 201 và 304 bằng mắt thường được không?
Không đáng tin. Màu và độ bóng do khâu gia công bề mặt quyết định chứ không do mác. Hãy dựa vào chứng chỉ lô và số lô trên hàng, hoặc đo thành phần.
Inox 430 là gì và khác 304 ra sao?
430 là inox họ ferrit, hút nam châm mạnh, ít niken nên rẻ hơn và chống ăn mòn kém hơn 304. Đây là mác duy nhất trong nhóm hay gặp mà thử nam châm tách ra được.
Ống inox 304 và ống thép mạ kẽm khác nhau thế nào về bảo vệ chống gỉ?
Inox tự chống gỉ nhờ lớp màng crom oxit trên toàn bề mặt, thép mạ kẽm dựa vào lớp kẽm phủ ngoài và lớp này hao dần theo thời gian. Mỗi loại hợp với môi trường khác nhau; về tuổi thọ lớp kẽm xem bài tuổi thọ ống thép mạ kẽm nhúng nóng.
Nhận báo giá ống và hộp inox tại Cường Phát Steel
Hãy gửi mác inox (201, 304 hoặc 316), dạng hàng (ống, hộp, tấm), kích thước, độ dày, bề mặt, số lượng và yêu cầu chứng chỉ theo lô. Cường Phát Steel báo giá theo đơn hàng. Danh mục inox liệt kê các mặt hàng inox hiện có, còn thép ống thông thường ở danh mục thép ống.
Cần báo giá nhanh? Gọi/Zalo 0967 483 714 – gửi quy cách và khối lượng, Cường Phát Steel báo giá theo đơn hàng.
Nguồn tham khảo
- Kiến thức kỹ thuật phổ biến về thép không gỉ họ austenit (201, 304, 316) và họ ferrit (430): cấu trúc, tính từ tính, ăn mòn rỗ do clorua.
- Khoảng thành phần danh định theo ASTM A240 (tấm, băng) và ASTM A312 (ống); PREN = %Cr + 3,3 × %Mo + 16 × %N.
- Khối lượng riêng gần đúng: 201 ≈ 7.800 kg/m³, 304 ≈ 7.930 kg/m³, 316 ≈ 7.980 kg/m³; số liệu khác nhau chút ít giữa các nguồn.

Mr. Đức – Tôi là sale và kiêm quản trị nội dung website CÔNG TY CP ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƯỜNG PHÁT CONSTRUCTION. Mã Số Thuế: 0315429498. Rất hân hạnh được hỗ trợ Anh/Chị. Hãy liên hệ trực tiếp với tôi qua số hotline: 0967.483.714














YÊU CẦU BÁO GIÁ 30 PHÚT